Rampalı önünde dayı
Topal’ı vurdu kör olasının teki
Peşinden koştuk ama yakalayamadık
Ara sokaklarda kaybettirdi kendini
Ağır yaralı kaldırıldı Topal
Annesi geldi hastaneye
Bütün yaşıyla bütün anıları
Bütün yaşadıklarıyla annesi
Bütün gözyaşlarıyla annesi
Ve feryat figan kız kardeşi
Başarılı geçti dayı ameliyat
Yine de uzun süre yattı Topal
Pencere kenarından seyrederek
Canına yandığımın hayatı
Kahve çıkışı yorgun,
yürüyorduk Aydoğdu'da, raylara yakın
Köpekler havlıyordu dayı
uzaktan, ama kafamız kıyak
Neşeliydik, damarlarımızda
gümbür gümbür akan kan
Nereden nasıl çıktı
karşımıza, bilemedik körolası İshak
Avenesi yanında, Yarımağız
Cengiz, Erol ve Mito
"Sakın", dedi
Musa "bulaşmak yok, dayının emri, sakın!"
Dayanamadı yine de,
bilirsin dayı, delidoludur Osman
Bastı kalayı, tutamadık ne
yaptıksa, atıldı üstüne İshak'ın
Yumruk yumruktu, tokat
tokat, kavga küfürdü ağız dolusu
Ad aldığıydı da Musa,
sanki yarılmış bir denizin ortası
Birden parladı sustalı,
kalleş İshak, nasıl da uzadı o kısa kolu
Koşarak kaçtı avene kestirmeden, Musa kan
içinde yere yığıldı
Topal olayı eksik anlattı,
ya unuttu tümden, ya şaşırdı
Bizden başka kimse görmedi çünkü o bir anda çıkan kamayı
Doğrudur, raylara yakın
karşılaştık İshak'la, ama bunun öncesi de vardı
Kılıç atarken kahvede, İshak
avenesiyle gelip alayımıza tehdidi bastı
Sabretti Musa, sustu,
yüzüne bakmadı deyyusun, kaş bile kaldırmadı
Diş sıktı, aldırmadı,
girdi de araya Kahveci Ali aldı götürdü, uzaklaştırdı
Oturduk beş-altı parti
daha, yanık oynadık, kılıç attık, arada kafayı bulduk
Planladılar belki orada
yolumuzu kesmeyi, o kadarını bilmiyorum artık
Doğrudur, raylara yakın
rastlaştık, sayıca çoklardı, onlar dağsa biz tepe
Doğrudur, duramadı Osman,
bilirsin hepimizden genç, hepimizden körpe
Kanı bir anda kaynadı,
tutamadık, atıldı üstlerine, kavga dayı böyle başladı
Mısır'ın halk tarafından seçilmiş ilk Cumhurbaşkanı olan Muhammed Mursi'nin, batıcı-laik 'sözde' liberal gruplardan oluşan Temerrüt Hareketi'nin önayak olduğu, Suudi Arabistan, BAE gibi Körfez rejimlerinin mali ve siyasi olarak desteklediği bir koalisyon eliyle askeri darbe sonucu görevden uzaklaştırılıp tutuklanmasıyla dünya çapında eşine benzerine çok az rastlanabilecek ölçüde bir sivil itaatsizlik hareketi başlatan Müslüman Kardeşler Teşkilatı'na (İhvan-ı Müslimin) dair bilgilenmelerimizi yeniden gözden geçirme ihtiyacı hissettik.
İhvan-ı Müslimin'in Mısır'da gerek Albay Cemal Abdunnasır döneminde gerekse Enver Sedat döneminde gerekse de Hüsnü Mübarek döneminde karşı karşıya kaldığı ağır baskılara rağmen «silahlı mücadele» içine asla girmemeye özen gösteren bir çizgide hareket etmesine ve aktif toplumsal mücadelelerden çok sivil alanda oluşturduğu mekanizmalar (hastane, aşevi) aracılığıyla varlığını sergilemesine karşın, İhvan'dan kopan bazı oluşumların silahlı mücadele yöntemine başvurmasına aldanan birçok gözlemci, darbecilerle mücadelede İhvan için en büyük tehlikenin protestoların 'silahlı mücadele' düzeyine kayması olabileceğini belirtti sözgelimi. İhvan-ı Müslimin hareketinin ortaya çıkışından bugüne geçirdiği evreleri, yaşadığı baskıları ve bunlara verdiği tepkileri yeterince bilmediğimiz böylelikle ortaya çıktı.
1928'de Mısır'ın İsmailiye şehrinde dini bir ıslah hareketi olarak Hasan el Benna ve altı arkadaşının kurduğu Müslüman Kardeşler diğer dini cemaatlere nazaran baştan itibaren toplumsal meselelere duyarlı davrandı ve Mısır'ın sömürge altında yönetilmekten kurtulmasından Filistin sorununa kadar siyasi ve toplumsal birçok olayda tavrını çık ve seçik ortaya koyan bir hareket oldu.
Türkiye'de 1960'lardan itibaren özellikle Seyyid Kutup (Kutup'un 150'den fazla eseri defalarca, farklı mütercimler tarafından Türkçe'ye kazandırılmıştır. Fizilal-il Kur'an adlı tefsiri ve Yoldaki İşaretler'i en çok okunan eseridir. Bunların yanısıra İslam'da Sosyal Adalet, İslam ve Kapitalizm Çatışması süregelen tartışmalara da hâlâ ışık tutacak kalibrededir. İslam ve Kapitalizm Çatışması'nın ilk müterciminin de Yaşar Nuri Öztürk olduğunu hatırlatalım) çevirileriyle dini bilgilenme sürecine katkıda bulunmuş bir hareket olarak İhvan'ın çağdaş Mısır tarihinde tuttuğu yeri Türkçe'ye yansıtan çok fazla eser yoktur elimizde. Hasan el Benna, Seyyid Kutup, Muhammed Kutup, Zeynep Gazali, Abdülkadir Udeh gibi birçok İhvan mensubunun eseri Türkçe'ye kazandırılmışsa da harekete ilişkin genel bir tarihsel değerlendirme içeren bir eserin olmayışı hiç kuşkusuz büyük bir eksikliktir.
Hasan el Benna, kendi eliyle kaleme aldığı ve Türkçe'ye M. Beşir Eryaysoy tarafından aktarılan Hatıralar'ında bütün samimiyetini kuşanmış bir halde 1940'lara kadar hem kendi fikri ve dini dünyasının oluşumunda önemli etkenleri anlamamıza imkan tanır, hem de hareketin fikri ve toplumsal zeminine ışık tutar.
İhvan-ı Müslimin'in ortaya çıkışına dair Hasan el Benna'nın hatıraları en önemli kaynak olmayı sürdürür. Bir dönem Mısır'da ikamet etmiş Ali Ulvi Kurucu'nun Hatıraları'nda da İhvan-ı Müslimin ve Hasan el-Benna hakkında gözlemler bulmak mümkündür.
İhvan-ı Müslimin'in 1950'lerden itibaren Mısır'ın siyasi sahnesinde önemli bir yer tuttuğu, 1952'de Cemal Abdünnasır'ın mensup olduğu Hür Subaylar Hareketi eliyle Kral Faruk'un devrilmesine katkıda bulunduğu, Abdülkadir Udeh'in Nasır'ın hukuk danışmanlarından biri olarak cemaat ile Nasır arasındaki iletişimsel irtibatı kurduğu kayıtlıdır. Ancak Nasır, kendi otoriter yönetimine karşı bir tehdit olarak gördüğü İhvan-ı Müslimin'i tasfiye etmek üzere çok ağır müeyyide ve baskılara başvurmuştur. Hasan el Hudeybi'nin Genel Mürşidliği yaptığı hareket bu baskılara karşı dönemin şartlarında Mısır halkının sergilediği duyarsızlığı da hesaba katan temkinli bir tavır geliştirmiştir. 27 Ağustos 1966'da Nasır tarafından idam edilen Seyyid Kutup'un gerek Yoldaki İşaretler'i gerekse Fizilal-il Kur'an'ı hapishane sürecinde yazdığını ve özellikle Mısır halkının İhvan'a yönelik olarak Enver Sedat'ın baskıcı uygulamalarına duyarsız kalmasına bir tepki boyutu içerdiğini söyleyelim. İhvan hareketi içindeki ilk fikri ve siyasi bölünme ve kopmalara da mesnet teşkil etmiştir Kutup'un eserleri. Kutup'un 'Yoldaki İşaretler' adlı eseri farklı ve zaman zaman birbiriyle çelişkili yorumlara da yol açmıştır. Bazı yorumcular Kutup'un halihazırdaki toplumu tamamen cahiliye toplumu olarak nitelediğini düşünerek 'tekfirci' bir bakış açısıyla Yoldaki İşaretler'i okurken bazıları ise varolan toplumdan uzaklaşarak 'uzlet' içinde olma önerisini bulmuştur bu eserde. Yoldaki İşaretler'i 'cihad' nokta-i nazarından değerlendirenler de olmuştur. Yoldaki İşaretler'i esas ittihaz eden, bu eserdeki İslam'ın ancak Müslüman bir cemaat içinde tam anlamıyla yaşanabileceği yönündeki tezini çıkış noktası alarak içinde yaşanılan toplumdan Müslüman Toplum'a hicreti strateji olarak benimseyen Mustafa Şükrü ve arkadaşlarının et-Tekfir ve'l Hicre, Salih Seriyye'nin liderliğini yaptığı Cihad hareketi, sadece fikri ve toplumsal düzeyde varlık gösteren ve siyasi çalışmalar bakımından herhangi bir aktiviteye sahip olmayıp ılımlılığı tercih eden Selefiler gibi gruplar Mısır'daki İslami akımların çeşitliliğini göstermesi bakımından önemlidir. Bu akımların çoğu yaygınlık kazanamamıştır. Salih el Verdani'nin 1990'larda Fecr Yayınevi tarafından basılan 'Mısır'da İslami akımlar' adlı eseri eksik de olsa İhvan-ı Müslimin ve sonrasındaki akımlarla ilgili bilgiler içermektedir.
Cemal Abdünnasır, Enver Sedat ve Hüsnü Mübarek dönemlerindeki baskı silsilelerine rağmen gerek Hasan el Hudeybi gerekse Ömer et-Tilmisani'nin Genel Mürşidliği altında İhvan-ı Müslimin'in ısrarcı bir şekilde temkinli ve ılımlı duruşunu bozmadığını bilmek gerekir. İhvan-ı Müslimin'in darbe protestolarına karşı benimsediği tutumun aynı pasif direniş geleneğinin bir parçası olarak değerlendirilmesi bu açıdan doğru olur. Hasan el Hudeybi'nin 'İslam Dünyasında İnanç Sorunları', Seyyid Kutup'un eserleri dolayısıyla çıkan tartışmalarda ılımlı bir tutuma işaret eder. Yine aynı şekilde Mustafa Şükrü'nün 1977'de Enver Sedat tarafından idam edilmesinin akabinde İhvan-ı Müslimin Genel Mürşidi olan Ömer et-Tilmisani'nin şiddet yanlısı görüşlere karşı geliştirdiği söylemler de aynı ılımlılık ve temkinliliğin tarihsel örnekleri arasında yer alır. (Yeni Şafak, 16 Eylül 2013)
Kendisini de
pekâlâ dava adamı sayabileceğimiz merhum Akif Emre, ölümüne yakın bir dönemde, 2013'te kaleme
aldığı "Dava Adamı" başlıklı bir köşe yazısında "Dava adamı
dediğimiz bir model, fedakarlığın, fikir öfkesinin, samimiyetin, karşılıksız vermenin, paylaşmanın
erdem olduğu bir insan modelidir. Kariyerizmin yer almadığı, ikbal hesaplarının
yapılmadığı geçmiş ve yaşanan anla hesaplaşmanın yoğun bilincini yüklenen
yüreklere işaret eden bir insan tipidir. Bir yanda varoluş bilincini diriltmeye
çalışırken diğer tarafta çağdaş uygarlık adına çökertilen kurumların işlevini
yüklenirler. Her biri birer okul işlevi görür. Bu ülkenin geleneğiyle,
imanıyla, kültürüyle yeniden bağ kurmaya çalışırken inanmanın, bu topraklar
için ne anlama geldiğini genç beyinlere zikrederler bıkmadan"
satırlarına yer vermişti. Bu satırları okuduğumda aklıma ilk gelen birkaç kişiden biriydi M. Asım Gültekin. Elbette Akif Emre'nin
yazısında Asım'ın bazı özelliklerini anlattığını doğrudan varsayabileceğimiz
başka satırlar da bulmak mümkündü. Her ne kadar doğrudan Asım’ı
kasdetmediği açıksa da en azından kendisinin, Asım’ın ve daha başka
birçoklarının rahatça içinde yer aldığını düşündüğümüz bir tipolojinin ana
hatlarını belirliyordu Akif Emre’nin bu yazısı.
Dava Okulunun
Muallimiydi
O yazıyı "bir
dava adamının yıllardır yayınlamadığı kitabını okumaya başlama"sının
kendisinde uyandırdığı çağrışımlar
sebebiyle yazdığını ifade ediyor Akif Emre. Akif Emre’nin bu ifadesinden
çıkartabileceğimiz ilk sonuç belki de dava adamlarının çoğu kez kültür
dünyamızda kitap vb. ilk elde somut sayılabilecek çalışmalarla görünür halde
olmaktansa başka yollarla yer aldığıdır. Sözgelimi Asım da uzunca bir süre
kitap yayınlamaktan imtina etti. Alışmak Ölümüne Karşı adıyla ilk
kitabını epey gecikmeli bir şekilde 2015 yılında okurla buluşturmuşsa bundan.
Ama Asım’ı birçok kitabın, birçok derginin yayınlanma serüvenin arka planında
sezmek de mümkün. Dava adamlarının kitap-dergi vb. kalıcı somut eserlerin
ortaya çıkarılmasına elverecek süreçleri kolaylaştırdığı, bu süreçlerde iş
göreceklere el ayak olup yardımcı oldukları, onları yetiştirdikleri, böylelikle
bu süreçleri mümkün hale dönüştürdükleri hiç ama hiç unutulmamalı. Bu
nitelikleriyle okuldur onlar.
Asım’ın ömrü
boyunca sürdürdüğü çabayı sadece kitap, sadece dergi yayıncılığıyla sınırlamak
da haksızlık olur elbette. O gerçek anlamıyla bir muallimdi ve muallim
olmasının bir neticesi olarak hayatımızdaki güzellikleri çoğaltma peşinde idi.
Müslümanların mizah dergisinin olmamasına içerlemişse ne yapar ne eder mutlaka
bir mizah dergisinin çıkarılmasına öncülük ederdi. Cafcaf böyle vücut bulmuştu
mesela. Çevresinde toplanan gençlerin yeteneklerine uygun uğraşılar belirleme
noktasında da Asım’ın ayrıca mahir olduğunu söylemek mümkün.
Vazifesi Okumak ve
Okutmaktı
Asım için insanlar
her zaman ikiye ayrılırdı: Müslümanlar ve diğerleri. Bütün güzelliklerin
Müslümanlardan olduğu bilinciyle davranan Asım için güzellikleri Müslümanlar
arasında yaygınlaştırmak hep ilk hedefti. Asım’ın kapsama alanına girmeniz için
Müslüman olmanız yeterliydi. Sizden sadır olacak güzelliği yaygınlaştırmayı en
önemli vazifesi olarak görürdü sözgelimi. Yanlışları ne kadar çok olursa olsun
onun bir Müslümanı sevmesi için bir güzelliğin ondan sadır olması yeterliydi. O
bu güzellikle anardı anacaksa o kişiyi. Yanlışları görmezden geldiği anlamına
gelmezdi elbette bu. Elinden geldiğince bu yanlışları düzeltmeye çalıştığına
şahidim en azından, lakin bir başkasına takdim ederken o kişiyi, yanlışıyla
değil, güzelliğiyle aktarmayı tercih ederdi.
Hiç mi sevmediği
kişi yoktu Asım’ın? Elbette vardı, ama sevmediklerini anmayı da sevmezdi Asım.
Sevmediği kişinin güzel bir işi olur ve yanında o iş övülürse, o övgüyü yapana
tavır koyan kimselerden de sayılmazdı. Sadece susar, dinlerdi o işle ilgili güzellikleri
ya da o güzellikleri nasıl benimseyip çoğaltabileceğinin düşüncesi içine
girerdi. Kolay kolay başkaları hakkında dedikodu ya da gıybet işitmezdiniz
Asım’dan. Ne sevdiklerinin ne de sevmediklerinin kötü huyları hakkında
konuşmayı tercih ederdi. Genel olarak sadece sevdiklerinin güzel işleri, güzel
hasletleri süslerdi konuşmalarını. Yanında bir başkasını çekiştirmeye
çalışırsanız eğer seviyorsa o kişiyi itiraz eder, onu çekiştirmenize engel
olmaya çalışırdı; sevmediği birisi ise sadece dinlerdi, çekiştirmeye pek
müdahil olmak istemezdi. Bu özellikleri sadece “kişi”ye, Asım’a özel saymak da
mümkün değildi Asım’a kalırsa; Asım’ın dava adamlığına mekniydi bu özellikleri,
dava adamlığının bir devamıydı.
Kitap Postası’ndan
Cafcaf dergisine Dunyabizim.com internet sitesinden Sabah Namazı Platformu’na,
Cahit Zarifoğlu anmalarından Safahat ve Muhammediye okumalarına kadar dikkat
çeken birçok etkinlikte imzası vardı Asım’ın. Sadece bunlarla yetinmemiş,
belirlenmiş bir kitap etrafında hemen her şehirde, yurtta okuma gruplarının
oluşması için de çaba sarf etmişti bir ara. Teorisyen olmaktan çok pratik
çözümler üretme noktasında etkin, teoride ve sözde kalan birçok şeyi hayata
geçirmekte mahir bir kişilikti. Allah rahmet eylesin.
Rahmetli M. Asım
Gültekin'i hemen hepimiz daha çok 'beyaz haberler'iyle bilirdik, merhum Cahit
Zarifoğlu’nun Yedi Güzel Adam adlı şiirindeki “beyaz haberlerim var
kardeşlerim” dizesinden mülhem; önce Yeni Şafak'taki köşesinde, sonra Gerçek
Hayat dergisinde yazmıştı beyaz haberlerini Asım. Nerede hangi etkinlik varsa,
kim nasıl bir güzel işe imza atmışsa bunu muhakkak ilk olarak Asım'dan, onun
beyaz haberler’inden okur ya da işitirdik. 1985'lerden sonra ortaya çıkan,
birçoğumuzun ilk gençlik yıllarında sürurla dinlediği ve 1990'larla birlikte
'yeşil pop' diyerek küçümsemeye başladığı marşlara yönelik yoğun ilgisiyle de
tanınırdı Asım; başta Ömer Karaoğlu ile Eşref Ziya Terzi olmak üzere bu janrı
icra edenlerin Müslüman muhitlerde hak ettikleri takdiri görebilmeleri ve yine
hak ettikleri konumlarda olabilmeleri için verdiği mücadeleyle bu janrı severek
dinleyenlere olduğu kadar, sonradan sevmese de ilk gençliklerinde hep bu
marşlarla büyümüşlere de efsanevi bir kişilik olarak göründü.
Ayrıca merkezde
ya da taşrada, her nerede olurlarsa olsunlar fanzin ya da dergi her ne
çıkarırlarsa çıkarsınlar; söyleşi, konferans, etkinlik, sergi, okuma halkası
vb’nden hangi yararlı işlere imza atan olursa olsun hep Asım’ın verdiği destek
ve öğütlerle yol kat etti bir yerde. Gençlerin kitap okuması için gösterdiği
gayretle de bildik Asım’ı. Gerçek bir muallimdi Asım, bağlısı olduğumuz davanın
değerlerini asla bıkmadan usanmadan, gocunmadan gocundurmadan savunur,
yaşatmaya uğraşırdı. Muallimdi dedik, ki zaten 2008'de de "Yılın
Öğretmeni" ödülünü almıştı. Sezai Karakoç, Cahit Zarifoğlu, Mehmed Akif
Ersoy gibi önemli isimleri hatırlardan asla çıkarmamamız gerektiğiyle ilgili
her türlü faaliyette mutlaka onun da tuzu biberi olurdu, işin bir ucundan
muhakkak o da tutardı.
Benim için
böyleydi en azından. Sözgelimi 2002'de dünya gözüyle ilk kez Sezai Karakoç'u
görmüşsem bu Asım sayesindedir; Cağaloğlu'ndaki Diriliş gazetesinin bulunduğu
büroya çıkan merdivenleri biraz da onun zoruyla adımlamışımdır. Aynı gün İz
yayıncılıkta Osman Bayrakdar, merhum Ahmet Şişman, Mustafa Ruhi Şirin ve İlhan
Kutluer'le tanışmışsam Asım sayesindedir. Yine o gün rahmetli Mahmut Balcı'nın
Cağaloğlu'nda Defne Han'da bulunan yayınevine uğramış, kendisiyle hasbihal
etmiş, dertleri ve sıkıntıları kadar projelerini, hedeflediklerini de
dinlemiştik... Asım, bildiğimiz Asım, her zamanki yol açıcı önerileriyle Mahmut
abiye kısmen de olsa ışık olmuş, ışık tutmuştu.
Müslümanlar
arasında iyiliklerin, güzelliklerin yayılması onun en büyük muradıydı. Bu
yüzden Müslümanların ayrıştığı noktalara değil; üzerinde uzlaştığı, birleştiği
noktalara dikkat eder, onları gürbüzleştirmeye, geliştirmeye uğraş verirdi.
Çirkinlikleri değil, güzellikleri konuşmayı severdi Asım, elinden geldiğince
dili döndüğünce hepimizi hayra teşvik eder, şerrden uzak kılmaya çalışırdı.
Öyle ki handiyse "İttihad-ı İslam" idealinin yürüyen bir örneği
gibiydi, kolay kolay başkası hakkında olumsuz bir söz duymazdınız Asım'dan;
dedikodularla, söylentilerle vakit kaybetmezdi. Nerede ne yapılması gerektiğini
kendine has o sağlam içgörüsüyle bulur, çıkarır ve yapardı.
Asım'ın
beklenmedik ölümü sonrası dostlarının onunla ilgili düzenledikleri çeşitli
etkinliklere dair Hakan Arslanbenzer "İnsanlar çok güzel andı Asım
Gültekin'i. Ama son zamanında yalnızdı da hiçbirimizin haberi yoktu. Hepimiz
Asım'ın bizden daha samimi arkadaşları var sanıyorduk. Halbuki yoktu. Bizdik
hepsi. Bizim samimiyetimiz de bu kadarmış. Allah rahmet etsin. Allah
çocuklarının yolunu açsın" şeklinde gayet yerinde bir mesaj yazdı sosyal
medyada. Hakan'ın duasına iştirak ediyoruz elbette, mesajının işaret
ettikleriyle birlikte. Ama Hakan'ın ifade ettiklerine birkaç ekleme de yapmak
gerekiyor. Çünkü Asım'ın yalnızlığı sırf dostlarının samimiyeti ile alakalı da
değildi, çünkü dışavurumcu bir kişilik değildi Asım; her ne kadar müthiş
enerjik ve yapıcı biri ise de kendisiyle, içinde bulunduğu ruh halleriyle
ilgili konuşmayı pek sevmezdi. Dostları, yani biz bir şekilde bunu sezecek
donanıma sahip değildik. Ancak benzeri bir şeyi aramızdan herhangi biri
yaşıyorsa bunu sezen biriydi Asım. Asım'ın gidişiyle belki biz Asım'dan daha
yalnız kaldık. Uzaklarda da olsa her daim halimizi hatırımızı soran, yakına
geldiğinde geldiğinden haberdar eden, size özel projeler üreten, bu projeleri
yürürlüğe koymanıza elinden gelen bütün yardımları yapan bir dost. Başladığınız
işi tamamlamak için ihtiyaç duyduğunuz ne varsa -teşvik başta olmak üzere- onu
size temin için bütün gayretiyle uğraşan bir dost… Böyle bir dostu kaybetmenin
başkalarını bilmem ama bana maliyeti büyük.
Diğer yandan
Asım, Müslümanların, gençlerin, yazar çizer tayfanın sıkıntısı ile ilgilenmeyi,
kendi sıkıntılarıyla ilgilenilmesine yeğ tutardı. Herhangi bir kişiye hiç mi
kırılmaz, küsmez insan? Asım kimseye küsmezdi, kırılmazdı kolayına. Küsse,
kırılsa bile en son o küsülen, kırılan kişinin haberi olurdu bundan, haberdar
olduğunda da bu küslükle kırgınlıkla ilgili Asım’dan kendisiyle ilgili tek bir
olumsuz sözün dahi sadır olmadığını hayret içinde fark ederdi. Mü’mindi çünkü
Asım, kolayına kırılmazdı Müslüman kardeşlerine, aleyhlerinde kötü söz sarf
etmekten -bazen onlar hak etse de- hep geri dururdu. Asım’ın cehdi mü’minliği
içreydi, mü’minliği dolayısıylaydı. Bütün çabası, gayreti daha yaşanabilir bir
hayat, ülke ve dünya özlemiyle yüklüydü. Maalesef bu özlem, gerçekleşebilmek
için belki, aramızdan bir kurban seçti.
En son, pandemi
öncesi bir sürpriz yapmış, Sabah Namazı Platformu dolayısıyla Aksaray’a
giderken bir gün önce Konya’ya uğramıştı. Konya’ya uğramasının bahanesi hazırdı
aslında, bir önceki gelişinde yeterince gezemediği Rampalı Çarşı’daki
sahaflarda vakit geçirmek istiyordu bu kez. Birlikteydik. Bir sahafta epey bir
müddet oyalandı. Birçok kitap buldu. Hafızamızı tazeleyen birçok kitap gösterdi
bize ayrıca. Sahaftan zar zor çıkarabildik Asım’ı. Çıkmamak için elinden gelen
çabayı da sarf etti aslında. Sahafın raflarını sistematik bir şekilde tarıyordu
çünkü ve henüz taramadığı bazı raflar kalmıştı, onlara da bakmak muradındaydı.
Ama vakit gecikmişti. Hüseyin beyle birlikte zor bela ikna ettik Asım’ı ve
Mehmet Bakırcı hocanın evine yaptığımız kısa süreli bir nezaket ziyaretinin ardından
Hüseyin beyin ikramına birlikte konuk olduk. Bu sohbetin dünya gözüyle Asım’ı
son görüşüm olduğuna hâlâ inanamadığımı da söylemek zorunda hissediyorum
kendimi.
Önceki akşam, Selçuk Üniversitesi’nin değerli akademisyenlerinden Prof. Dr. Memduh Gezici beyin davetiyle Türkiye Yazarlar Birliği Konya Şubesi’nin yeni binasında yine değerli şair ve yazarlarımızdan Murad Kapkıner ve Ragıp Karcı ağabeylerle oturduk.
Bir grup
üniversite öğrencisi de hazır bulundu mecliste.
Murad Kapkıner’e
ait divan sazını aldı eline Ragıp abi.
Sözü Murad abiye
bıraktı.
“Dökme
zülüflerin”den Yozgat sürmelisine, Ali Ekber Çiçek’e ait Haydar Haydar’dan
diğer gönül akoru türkülerimize uzandık.
Ragıp Karcı,
1963’te darbe girişimi sonrası idam edilen Harp Okulları Komutanı Talat
Aydemir’in o meş’um girişimi sonrası askeriyeden uzaklaştırılan biri.
Ancak bu konuda
asla ağzından tek kelime bile alamayacağınız biri.
Belki kendini o
olayın kurbanlarından biri olarak gördüğü için, belki o meş’um olayla hayatının
sonraki bütün akışı değiştiği için.
Yine de ilim ve
irfan dolu.
Ehli saz.
Bağlama ustası.
Her iki anlamda
birden.
Yani hem bağlama
aletini imal edebiliyor hem de virtüöz derecesinde icra edebiliyor.
Necip Fazıl
Kısakürek, Fethi Gemuhluoğlu, Sezai Karakoç, İsmet Özel, Alaeddin Özdenören, M.
Akif İnan önceki akşamki sohbetimizde gerek muazzez hatıralarıyla gerekse
eserleriyle dilimizdeydi.
Gah onlarla
arasındaki ilişkilerin boyutlarını örnekledi Ragıp abi, gah eserlerinde gördüğü
bazı kusurları gerçek bir münekkit olarak işaretledi.
Ragıp abinin
Necip Fazıl Kısakürek’ten, Fethi Gemuhluoğlu’ndan aktardığı hatıraların bir
şekilde kayıt altına alınması gerekliydi.
Belli mi olur,
belki bir gün Ragıp Karcı anılarını kaleme alır ve biz de birinci ağızdan bu
anıları okuruz.
Ama benim
önemsediğim yaklaşımlarından biri şuydu Ragıp abinin.
Gençlere “Ya
türkü söyleyin ya türkü dinleyin. Çünkü türkü söylemek/dinlemek bizim bir gönle
sahip olduğumuzun ve bu gönlün de bu toprakların gönlü olduğunu idrak etmenin
en sade yolu” dedi.
Bir süredir ülke
siyasal gündeminde dile getirilen yerli ve milliliğin ilk şartının da bu
olduğunu vurgulamamıza fırsat verdi Ragıp abi: Bağlama, yerliliğin ilk
şartıdır!
Seçenekler
de vakit kadar bol
Birçok öğrenci bu boşluğu ailesinin, okulunun
ya da yakın çevresinin düzenlediği çeşitli aktivitelerle dolduracaktır: Ya
ailenin çıkıp geldiği topraklara sıla-i rahim ziyaretinde bulunacak, böylelikle
memleket ahvalini daha yakından tanıma fırsatı edinecek; ya da yine ailenin
medar-ı maişet derdiyle kopup geldiği topraklara olan özlemini dindirme
girişiminde onlarla birlikte aynı sızının kendisine değen yanlarını
keşfedecektir.
Bazı öğrenciler okul sonrası düzenlenen
çeşitli kurslarla okulda edindiği bilgileri takviye etmeye gayret edecek, büyük
bir çoğunluk ise yazları açılmaya başlayan dini kurslarda hem Kur'an-ı Kerim
okumayı hem de dini bilgilerini geliştirmeyi hedefleyecektir.
Gurbette okuyan öğrenciler -ki genelde
üniversiteli ya da liselidirler- için ise tatiller aileleriyle hasret
gidermenin belki de en önemli vesilesidir. Ailelerine, çocukluk arkadaşlarına
kavuşan bu gençlerin ne sevinçlerine ne de yapmayı tahayyül ettiklerine bir
sınır çizmek ise elbette mümkün değildir.
En zorlusu tatilde bile çalışmak!
Bir de elbette yaz tatillerinin boşluğunu
seyyar satıcılık, tezgahtarlık, garsonluk, amelelik vb. bazı gelip geçici
işlerde çalışarak geçirmek zorunda olanlar vardır. En zorlusu da bu olsa
gerektir: Kışları okul okumak, yazları ise okul için harçlık kazanmak gayesiyle
çalışmak zorunda olmak! Yazı özgürlük olarak kavramayacaktır elbette bu
gençler.
Bütün bir yaz boşluğunu ne memleket ziyareti
ne takviye kurslara katılma ne ailesiyle birlikte vakit geçirme ne de çalışma
mecburiyetiyle geçirmeyecek olanlar da vardır elbette. Bunların büyük bir
çoğunluğunun bütün bir yazı ailelerinden gizli saklı bilgisayar ve internet
oyunlarıyla geçireceklerini ya da arkadaşlarıyla birlikte düzenleyecekleri bazı
aktivitelerle dolduracaklarını varsaymak mümkün.
Rutin
dışına çıkmayı öğrenin!
Bütün bu ihtimaller ve varsayımlar arasında
yine de yaz tatilinin öğrenciler için belli bir rutinin dışına çıkma
özgürlüğünü sağladığını vurgulamalıyız. Bu rutin dışılık, haftanın beş günü
okula gitme, diğer zamanları da ders çalışma ve ödev hazırlama ile geçirme
zorunluluğundan kurtuluşu getiriyor elbette. Gelişim çağlarında kendilerine
ayıracakları vakitleri artıran bu rutin dışılığı nasıl değerlendirecekleri
konusunda onlara yardımcı olacak ebeveynleri ya da başka rehberleri de
olacaktır muhakkak öğrencilerin. Fakat bir insan için en iyi rehberin hemen her
zaman en yakın arkadaşları olduğunu da unutmamalı. Arkadaşlıklarını çoğaltan,
zenginleştiren gençler elbette bu tatillerden en fazla kârı da elde etmiş
olacaklardır. Bu kârın gerçek bir kazanım olması ise kurulacak arkadaşlıkların
doğruluk ve sağlamlık ölçütlerine bağlı kalacaktır. Arkadaşlık etmek kadar,
hangi amaçla arkadaşlık edildiğinin de önemi böylelikle daha iyi kavranacaktır.
Çocukluğun, öğrenciliğin, gençliğin mutena
zamanlarıdır yaz ve elbette onun tatili, boşluğu. Onlara bu tatili nasıl
geçirmeleri gerektiğini anlatan, öğütleyen büyüklerin göz ardı etmemeleri
gereken şey, sadece kendi geçmiş zamanları, geçmiş tecrübeleri, geçmiş
düşünceleri değildir bu sebeple.
Gelin tanış olalım!
Gençlerin yaz tatillerini farklı meslek
gruplarından insanlarla tanışıklıklarını geliştirmek için bir fırsat
addetmeleri de mümkün ve hatta gerekli. Sanayici olarak tanıştıkları
ağabeylerin onların atölyelerinde ya da fabrikalarında ham maddenin nasıl şekil
aldığını görecekler çünkü ya da bir terzi tanıdıkları olursa onun ısmarladığı
çayın yanında, el maharetiyle kesilen kumaşın nasıl insan bedenine en uygun
şekilde dikildiğini...
Mimar ya da mühendis tanıdıkları sayesinde
masalar üzerine serilen aydıngerlerin birer binaya dönüşeceğine şahit
olacaklar. Müşteriye kitap satmaktan çok insan yetiştirme gayreti olan kitabevi
sahipleriyle tanışmanın lezzetini tadacaklar. Yahut tanıdıkları kişi bir
avukatsa, gerçekten yaşanmış birçok insan dramını dinleyecek, birçok tecrübeyi
bizzat yaşamaya gerek kalmadan öğrenecekler.
Başları sıkıştığında uğrayabilecek mekanlar
ve dostlar da edinmeliler elbette. Her biri ayrı bir bilgedir dostların, yeter
ki yaşadıklarını paylaşacak yakınlık kurulabilsin her biriyle. Yazarlardan,
aydınlardan, gazetecilerden daha çok hayat tecrübeleri vardır birçok insanın ve
inanın onlar birçok yazardan, hocaefendiden, entelektüelden daha çok hayata
tutunmayı sağlayan, kibirden uzak, en içten addedilebilecek öğütleri verir!
“Türk tarihi” mümkün mü?
İlkin başlığımızdan başlayalım: “Türk tarihi” deyişi
genelde Anadolucular için muğlak ve kabul edilemezdir. Sözgelimi, 1924 yılında
çıkmaya başlayan Anadolu mecmuasında “Milli Tarihimizin İsmi” adlı bir makale
yayınlayan Mükrimin Halil Yinanç için Türk tarihi “Anadolu Tarihi”dir. O,
Selçuklu Türkü, Osmanlı Türkü gibi kullanımları eleştirerek Anadolu’yu bir
hanedan tarihi ile eşleştirmenin yanlış olduğunu, milli tarih kastedilerek en
fazla “Anadolu Türkleri Tarihi” denebileceğini ileri sürer. Yinanç’a göre, ırk
birliği, ulus birliği biçiminde değerlendirilmemelidir. Türk Tarihi
adlandırmasıyla dünya üzerindeki bütün Türk oluşumlarının tarihinin
kastedildiğini vurgulayan Yinanç bir Türk devletinin vatanı olması dolayısıyla
Anadolu topraklarında yaşanan tarihin Anadolu Türkleri Tarihi ya da Anadolu
Tarihi biçiminde adlandırılması gerektiğini düşünür.
Aynı adlandırmaya Nurettin Topçu’da da rastlamak elbette
şaşırtıcı değildir. Topçu Yarınki Türkiye adlı kitabında yer alan bir
makalede şöyle der sözgelimi: “Bizim milletimiz, Orta Asya’dan kaynayan Türk
ırkından çıkmış ve dokuz yüz yıl önce Anadolu’da kurulmuştur. İlmi adı ‘Anadolu
Türkleri Tarihi’ olan bu tarih ve bu millet, Türk ırkından ayrılan Oğuz
boylarının Müslüman olarak Anadolu’ya yerleşmesiyle başlamış oldu. Göçebe olan
Türkmen Anadolu’da toprağa yerleşti; cenkçi iken çiftçi oldu. Şamanlıktan
kurtulup İslâm’a sığındı… Dokuz yüzyıldan beri Anadolu’da yaşayan millet
İslâm’ın sinesinde yaşayan bu çiftçi millettir.”
Milli Tarihimizin Coğrafyası Yoksa Belirsiz mi?
Anadolu Türklüğü’nün tarihini Malazgirt zaferi öncesinden
başlatan Yinanç beş zamansal dilimle, yani sügar valileri (Abbasi halifeleri
döneminde Anadolu’daki Türkler), Al-i Selçuk, Tavaif-i Müluk, Al-i Osman ve
Cumhuriyet dönemi olarak belirlediği yaklaşık bin 200 yıllık bu dönemden
milletleşme bakımından çok da emin değildir. Çünkü başka bir çalışmasında “…bin
yıllık tarihe ve meydana getirilmiş olan hazır bir vatana mâlik olan
milletimizin diğer Türklerden ayrı ve müstakil bir devlet ve tarihi vardır”
ifadelerini de kullanır. Malazgirt zaferiyle başlayan milli tarih, coğrafya
temellidir; lakin coğrafyanın kendi tarihi ile milli tarih pek örtüştürülmez. Malazgirt
Zaferi’ni milli tarihin miladı kabul eden Yinanç, Anadolu’daki Türklerin
tarihini, Hititler yahut Anadolu’ya eski çağlarda göçmüş Turanî halkları esas
alarak başlatmayı peşin peşin reddeder. Anadolu’ya Maveraünnehir’den Anadolu’yu
fethedebilmek için Abbasiler tarafından gönderilen Türk askerlerinin yerleşimi
de Anadolu Türklüğü’nün başlangıcında yer almaz. Bu dönem ancak Anadolu’nun
fethine ve Türk yerleşimine hazırlık olması bakımından bir zemindir Yinanç’ın
gözünde. Bu tarih kurgusunun yol açtığı ilk şey Anadoluculuk tarafından
önemsendiğini inkâr etmeyeceğimiz tarihsel süreklilik fikrinin inkarını
içermesidir. Milli tarihi coğrafya zemininde temellendirmek isterken
Anadolucular tıpkı eleştirdikleri Turancılar ve İslamcılar gibi realiteden
kopar ve İslam medeniyet havzasıyla Türk dünyasından kopmak, tarihi çevreye bigâne
kalmak gibi bir sonuca yol açarlar. Anadolucular, tarih boyunca ve hemen
bugünkü sınırlarıyla çevreden, İslam aleminden ve Türk dünyasından yalıtılmış
bir Anadolu tasarlar. Yinanç’ın
eserlerinde karşılaşılan bu ikirciklilik ve belirsizlik Anadolu Türkleri Tarihi’nin
yaşandığı coğrafya, yani Anadolu için öngördüklerinde izlenebilir. Yinanç Anadolu
Türklerinin fütuhat ve tavattunlarına ait bütün olayları Anadolu Türklüğünün
tarihi içine dercetmekte, bu bakımdan Rumeli, Mağrip, Mısır ve Yemen gibi uzak
coğrafyaları da pekâlâ bu tarihin konusu olabilecek bir içeriğe sahip
kılmaktadır. Bu durumda Anadolu’nun sınırlarını belirleme sorunu ortaya
çıkmaktadır: Hakikaten Anadolu nerede başlamakta ve nerede bitmektedir?
Tarihsel kurgu kendine Anadolu coğrafyasını merkez edinmiştir de bu Anadolu
nerededir?
Nurettin Topçu’nun aradığı sentez
Süleyman Yalçın önderliğinde Aydınlar Ocağı tarafından 12
Eylül rejimine önerildiği ifade edilen Türk-İslam sentezinin ilk izlerine özellikle
Nurettin Topçu’nun eserlerinde rastlanır. Milliyetçiliğimizin Esasları
adlı eserinde “Anadolunun toprağı kanlarıyla yıkanan ecdadın ruhundan gelen
ilham sayesinde, şuurlu zümrede İslam’ı Anadolunun tarihi ile içtimai
yapısından ayırmayan gerçek sezgi hayat buldu. Anadolucular, gerçek
milliyetçiliğimizi bin yıllık tarihimizden çıkararak onun kalbine İslam’ı
koydular. Turancıların maddeci ütopizminin ve altı okların kaba realizmine
karşılık Anadoluculuğun getirdiği ruhçu idealizm, coğrafyanın gerçeğinde
ebediliğe göz koyan ruhların selamet davasını yaşatıyordu. Evvelkiler gibi o
bir inkâr davası da değildi. Belki bin yıllık tarihin ruhundan sızan ilhamın mahsulü
olmuştu. Gönülleri Cengiz Han’a değil Yıldırım Han’a, vicdanları boşluğa değil
ebedîliğe götürüyordu. Bu ruhçu milliyetçiliğin temellerini Melikşah’ın ve
Mevlana’nın, Yunuslarla Yavuzlarla kurduğu kabul edilmelidir” diyerek hem
Turancı Türkçülüğü hem de CHP’yi eleştiren Nurettin Topçu, Anadoluculuğa
üfürdüğü ruh ile Türk ülkesinde Türklükten ayrı bir İslam hayali kurmanın dar
görüşlülük olduğunu da addeder. O handiyse Anadolu coğrafyasında Türklük ile
İslam’ın olağandışı bir sentezine ulaşmış gibidir.
Bütün Anadolucular gibi ırk ile milleti birbirinden ayırt
ederek düşünen Topçu Anadolu’ya gelen Türklerin, Etilerin medeniyetini kabul
edip kendilerinden öncekilerin tekniğini aldıklarını ve çiftçi olduklarını
söyler. Topçu elbette çiftçi bir Eti’yi, bozkırların savaşçı-göçmen Türk’üne
yeğleyecektir. Şu sözler O’na aittir: “Eti çocukları, bugünkü Anadolu
köylüsünün ilk kökleridir… Kısa boylu, tekerlek, yanık yüzlü, sakin alınlı Eti
çocuğu gibi, bugünkü Anadolu’nun çocuğu olan kuru, yanık yüzlü…” Topçu, yine de
“Soyumuz, Oğuz çocuklarının, Anadolu’nun dokuz yüz yıllık tarihi içinde bu
topraklarla eriyip aslını kaybetmeyen Türk soyudur” demeyi de ihmal etmez,
Etilerden Türkmenlerin sadece tekniği aldıklarını, aralarında herhangi bir
kaynaşma olmadığını vurgulamaya gayret eder.
Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Mehmet
Kaplan’dan Hilmi Ziya Ülken, Mehmed Halid, Mükrimin Halil Yinanç, Ziyaeddin
Fahri Fındıkoğlu, Nurettin Topçu’ya kadar hemen bütün Anadolucu’larda
-özellikle erken dönemlerde- Anadolu’nun esas unsuru kabul edilen Oğuz
Türklerinin birbirinden ayrı tutulup zaman zaman Büyük Selçuklular ile Anadolu
Selçukluları arasındaki ilişkinin ailevî yakınlığa indirgendiğini, Irak, Suriye
ve Kafkasya’da yaşayan Türklerin Anadolucuların kurgusunu oluşturdukları
milletin dışında tutulduğunu vurgulayabiliriz. Yunus Emre’nin yanında Ahmet
Yesevi ismine kolay kolay rastlanmamasının bir sebebi sayabiliriz bu durumu.
Coğrafî ayrılıklar, bazen mezhep ayrılıklarıyla, bazen de İngilizlere atıfla,
anavatan ile müstemlekeler arasında yapılan bir ayrımla destekleniyordu.
Anavatan dışındaki Oğuz Türkleri de müstemleke ahalisi durumuna
indirgenebiliyordu.
Topçu’nun icadı: Türk-İslam sentezi
Yine de Nurettin Topçu’da Remzi Oğuz Arık, Hilmi Ziya
Ülken, Mükrimin Halil Yinanç, Ahmet Hamdi Tanpınar, Yahya Kemal Beyatlı, Mehmet
Kaplan, Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu gibi Anadoluculara nazaran İslamiyet vurgusu
daha belirgindir. O, milliyeti “soy”, toprak ve iktisattan oluşan maddi unsur
ile din, dil, dilek birliğinden oluşan manevi unsurun birleşiminden ibaret
sayar. Topçu bir yerde millete dini bir nitelik yükler ve şu sözleri kullanır:
“Malazgirt’ten Sakarya’ya kadar mukaddes toprağa ruhlarını karıştıran ecdadın
emaneti olan millet; zulmü de cehaleti de kabul etmek istemeyenler ona ne ad
verirlerse versinler; toprağıyla, ahlâkı ve imanıyla, kaderi ve gerçek
iradesiyle Anadolu Türk milletidir.”
İlginçtir, Topçu Anadolu’ya yerleşmeden önceki
Türkmenlerin hayatlarını “anavatanı olmayan, dünün ve yarının hesabının
kendisinden sorulmadığı yerlerde macera arayan ve yağmacılıkla yaşayan,
zorbalık” hayatı olarak değerlendirmekte beis görmez. Hatta Topçu’ya göre,
Anadolu’ya yerleşmiş Türkmen, toprağa bağlandıktan sonra Arap ve Orta Asya
Türkü gibi göçebe olmaktan çıkıp sorumluluk sahibi olmuştur, “…bugün Anadolunun
kendi milleti olan çiftçi köylüye, Orta Asyadaki türkmenin çocuğu demekten
ziyade, Anadoluda yaşamış ve Anadoluyu kurmuş, ilerletmiş kavimlerin çocuğu,
Anadolu tarihinin çocuğu demek daha doğru olur.” Asıl milli tarihi Türk’ün
Müslüman oluşuyla başlatan Topçu “Anadolu’nun bizim olan tarihinde ona yeniden
ruh ve hayat veren İslâm dininin ve bunu Anadolu’ya getiren Türkmen’in rolü
büyüktür. Onun içindir ki biz millî tarihimize, Anadolu’da ilk medeniyetlerin
yaşadığı devirlerden, yani binlerce sene evvelden başlayacak yerde, Anadolu’ya
Türk unsur tarafından İslâm ruhunun saçıldığı devirlerden yâni bin yıl
evvelinden başlıyoruz. Bu el bu ruhla Anadolu’da buluştu. Türkmen’i de, İslâm
dinini de Anadolu’da tanıdık. Bunlar, Anadolu’da bizim oldular. Anadolu’nun
Müslüman olan Türkmeni bizimdir. Onlar, Anadolu’ya yerleşirken, Anadolu
binlerce yıllık tarihe ve zengin medeniyetlere sahib olmuştu. Türkmen’in
Anadolu’ya getirdiği bir inkılâptır, yeni bir ruhtur. İslâm olmadan evvelki
Anadolu bize benzemiyor. İslam onun ruhunu değiştirdi. Bu ruh başkalığı
sebebiyle Anadolu’nun İslam’dan evvelki hayatını benimsemiyoruz” demekten
kendini alamaz.
Osmanlı nefreti Batılıları kıskandırır!
Gerek Yinanç’ta gerekse Topçu’da kaygısını asla
göremeyeceğimiz şey tarihsel bütünü kaybetme tehlikesidir. Bu isimler, Cumhuriyetçi
Türk Tarih Tezi’nin etnik kökene dayalı tarihyazımına karşı coğrafyayı
kutsayarak, bu coğrafya üzerinde ortak bir yaşam süren insanları dini ya da
milli sezişlerle birbirine bağlayan mistikliğe yol göstererek siyasal pratikler
oluşturmaya çabalar. Ayrıca her iki isimde de Osmanlı münafereti dikkat
çekmektedir.
Osmanlı hanedanlığı Mükrimin Halil Yinanç için çoğunlukla
Anadolu’nun ihmal edildiği dönemlerdir. Ona göre Osmanlı hanedanı yüksek Türk
seciyesini kaybetmiş, yönetim devşirme unsurlara bırakılarak Türkler devletten
dışlanmış, hatta devşirmeler intikam amacıyla zaman zaman Türkmenleri ezmiş,
Türkmenler sık sık kozmopolit sayılabilecek Osmanlı’ya karşı ayaklanmış, Türk
kanı anavatan dışında kalan bölgeler için boş yere akıtılmıştır. Çandarlı Halil
Paşa’yı idam ettirerek Çandarlı sülalesini devlet kademelerinden uzaklaştıran Fatih
Sultan Mehmed’in, İstanbul’un fethinden sonra artık devleti Anadolu beyleriyle
birlikte yöneten bir Türk hakanı ve millet reisi olmadığı, müstebit bir Roma
imparatoru olduğu iddiası da Yinanç’a aittir. O, özellikle Kanuni’den itibaren
Türklerin devlet yönetiminde görünür olmaktan çıktığını ve devletin kapıkulları
tarafından idare edildiklerini düşünür. Mükrimin Halil’in bir diğer eleştirisi
de padişahların Müslüman hükümdarların kızlarıyla evlenme ve kızlarını, kız
kardeşlerini İslam ve Türk hanedanına mensup prenslere verme âdetinden
vazgeçilmiş olmasıdır. Çünkü Yinanç, padişahların artık devşirme kökenlilerle
evlenmeye başladıklarını, kızlarını ve kız kardeşlerini kendi kölelerine,
devşirme çocuklarına verecek kadar bayağılaştıklarını düşünür.
Nurettin Topçu’nun Osmanlı hakkındaki olumsuz görüşleri
de Yinanç’ın uzağına pek düşmez. Topçu da Yeniçeri Ocağı’na Müslüman edilerek
alınan Hıristiyan unsurların milletimizin başına bela olduğunu, koca bir millet
kuran tertemiz Türk hanedanının sarayının, zehirli çember gibi devşirme
vezirler tarafından sarıldığını iddia eder. Dahası, milletin ana soyuna
dışarıdan karışanların onun geçmiş ve geleceğine ait mesuliyetlere sahip
olmadıkları için o millete –ana soya- zehirleyici etki yaptıklarını, felaket
getirdiklerini düşünür. Osmanlı İmparatorluğu bünyesinde görev yapmış olan
Sırp, Arnavut, Arap ve Çerkez kökenlileri de Müslümanlık kisvesi altında
böylesi bir eylem içerisinde bulunmakla suçlar.
Topçu ve Hareket ekolünün Osmanlı’ya yönelik
eleştirileri sadece siyasi ve idari boyutlarda kalmaz, sanat ve edebiyat da bu
eleştirilerden nasiplenir. Sözgelimi 1939 tarihli bir yazısında Topçu, Divân,
Tanzimat ve Servet-i Fünun edebiyatlarını Anadolu’nun milli değerlerine
yabancı, başka bir alemin ürünü olarak değerlendirir. Divan edebiyatını
çürümüşlüğün sembolü addeden Topçu, başka bir yerde, “Hâmid Afrika ile Asya’da
mevzularını aramayıp da, Malazgirt’de, Antakya muhasarasında, Ankara meydan
muhaberesinde veya Niğbolu’da arasaydı, eserleri milli olurdu, hem de ebedî
olurdu” demekten kendini alamaz. Edebiyatta olduğu gibi musikide de Şark ve
Garb musikisi diye bir ayrımın olmadığını vurgulayan Topçu, “Alman’ın Alman
musikîsi, İtalyan’ın İtalyan musikîsi yaptığı gibi, Türk insanının da Türk
ruhunun seslerini yansıtacak milli bir musiki”ye ihtiyacı olduğunu belirtir.
Mimaride de Osmanlı mimarisine dönük eleştirileri vardır Topçu’nun. “Yığın
halinde, dev gövdeli, ruhsuz galeri mimari üslubu” olarak nitelediği yaklaşımın
Anadolu Türk mimarisini yansıtmadığını düşünen Topçu için Türkiye’nin “milli”
mimarisini Selçuklu mimarisi ve kervansarayların üslubu temsil eder.
Deyim yerindeyse Anadolucu kavrayışta “ben” 1071’den
sonra Anadolu’yu kendine yurt edinmiş Müslüman Oğuz Türk’ü yani “Anadolulu”dur.
Osmanlı bürokratik aygıtında görev alan devşirme kökenliler, Çerkez, Tatar,
Arap bürokratlar ile Rumeli’den Anadolu’ya göç etmiş olan muhacirler son
tahlilde bu toprakların öz evlatları olarak asla kabul görmezler. İçlerinde
Müslüman ya da Türk soyundan olanların bulunuyor olması da Anadolucular için
“öteki” oldukları gerçeğini değiştirmez.
“Yerli” sosyo-politik travma
Birinci Dünya Savaşı’nın kaybedilmiş olması ve “elde
kalan son vatan parçası olan Anadolu’nun” Kurtuluş savaşı ile kurtarılması
olaylarının karakterize ettiği sosyo-politik travmanın etkisi altında
geliştirilen Anadoluculuğun, merkezi güçlendirmek için inşa ettiği tarih
tasavvurunun bu sosyo-politik travma ile mücadele etmek bir yana daha da
kuvvetlendirdiğini düşünebiliriz. Anadolucu tarih tasavvuru ile “tarih
denizi”ndeki Türk tarihi Anadolu yarımadasına hapsedilerek parçalanıyor, bir
köksüzlük ve yalnızlık hissi oluşuyor. Hatta Selçuklu tarihi ve Oğuz Türkleri
bile bu parçalanmadan nasiplerini alıyorlar. Yinanç ve Topçu’da kuvvetlenen Osmanlı
karşıtı tavır, çokça önemsenen bin yıllık Anadolu tecrübesi ile uyuşmazlığı bir
yana, Anadoluluk üzerinden kolektif bir kimlik oluşturmaya da mümkün
görünmüyor. Anadolu’da yaşayan halkın el’an heterojen unsurlardan oluştuğunu
göz ardı eden yaklaşım bir üstkimlik olarak kurguladığı Anadoluluğu da
imkansızlaştırdığını fark etmiyor. Sözgelimi Azerbaycan Türklüğü ile Anadolu
Türklüğünün aynı milletten olmadıklarını vurgulamak için mezhep farklılığını
gündeme getirmek kendiliğinden Nihal Atsız’ın eleştirilerine konu olacak
şekilde Türkiye’deki alevi vatandaşları Türk saymamaya kadar varabilir.
Anadolu’nun Türklerden önceki halkıyla herhangi bir kaynaşma olmadığını öngören
yaklaşım Türkiye’deki farklı etnik unsurların hemen tamamını Anadolulu üst
kimliği ile toparlarken bu üst kimliğin asli içeriğini Müslüman Oğuz boyuyla
sınırlamaya çalışmak da açık çelişkiye yol açıyor.
Türkiye’de öteden beri en zor işlerden biri de yeni bir
dergi çıkarmak olarak görünür. Dergi ister edebî-kültürel alanda isterse başka
bir alanda yayın yapacak olsun, bağımsız, herhangi bir sermaye grubuna
dayanmaksızın kendi yağıyla kavrulabilecek bir kıvama hiçbir zaman ulaşamaz.
Dağıtım meselelerinden tutun da satış gelirlerinin derginin masraflarını
çıkarmadaki yetersizliğine kadar birçok hususla uğraşmak zorunda kalır dergi
çıkaranlar. Bu tür mali sorunların yanısıra daha önemli bir konu, yani derginin
münderecatının her sayıda önceki sayılarla en azından aynı kıvamda
sürdürülmesini sağlamak meselesi vardır. Demem o ki önceki sorunlarla birlikte,
onların üstüne bir de dergiye eserlerle katkı verenlerin kaprisleriyle uğraşmak
zorundasınızdır, ayrıca dergiye her eser gönderenin de derginin okuru olduğu
şüphelidir. 1990'larda 2 aylık yayınlanan Sombahar dergisinin yayın
yönetmeni dergi kapanırken son söz olarak şunu yazmıştı: "Dergimize şiir
gönderenlerin sayısı, satış tirajımızdan fazla."
Oysa dergiler her kültür için o kültürün ara sokakları
mesabesindedir Cemil Meriç merhumun anlatımı uyarınca. Kültürel caddeleri
oluşturan kitaplara nazaran dergiler herhangi bir kültürü, o kültürün
gelişmesine imkân sağlayan ortamı, dönemi, isimleri daha iyi kavrayabilmemiz bakımından
handiyse daha değerli ve daha gereklidir. Bir yerde dergilerin probleminin
bundan dolayı doğrudan doğruya edebiyatın da temel problemleri arasında yer
aldığını iddia edebiliriz.
2020 yılında çıkmaya başlamış yeni dergiler arasında şiir
alanında iki ayda bir yayınlanan Şiirversus ve Buzdokuz dergilerinin
farklı bir önemi olduğunu düşünüyorum. Bu önem büyük ölçüde onların günümüz
şiirine ilişkin taşıdıkları açıklayıcı niteliklerden neşet ediyor.
Yayın yönetmenliğini Furkan Çalışkan’ın yaptığı Şiirversus,
ünlü Alman şair Hölderlin’in dili ‘mülklerin en tehlikelisi’ sayan görüşüne
açıkça bir telmih içeren “Şiir, sahiden ‘mülklerin en tehlikelisi’ midir?” diye
sorarak başladığı yayın hayatında “ne gecikmiş anlamların ne de gelecek
imkanların peşinde” olmadığını, “yeni göstergeleri” izleyeceğini belirterek
şiir denen “kamaşma”ya insan olmanın meselelerini davet edeceklerini vaat etti.
İlk sayısında “ıssızlık” harici başka hiçbir müştereği olmayan şiirler kadar
şimşek çakması ve ardından gelen gök gürültüsü arasındaki o kamaşmayı yaşayan
şiirlere de sayfalarını açan Şiirversus’un esasen “karşı”, “aleyhinde”
anlamlarına gelen Latince versus edatına önem verdiğini görebiliriz.
Ancak derginin versus deyişini bir karşıtlıktan çok bir ‘karşılaşma’,
hatta ‘birliktelik’ tarzında kavradığını da söylemeliyiz. Bununla birlikte bu
birliktelik uyumlu ve insicamlı olmaktan çok ‘çatışmalı’ bir birliktelik, her
ne kadar ‘çatışma’nın ana unsurları tam olarak tebellür etmemişse de.
Görebildiğim kadarıyla Şiirversus’un ilk iki
sayısında onca erkek şair arasında sadece iki kadın şairin yer alması (birinci
sayıda Zülal Yılmazer, ikinci sayıda Gökçe Özel) derginin “kadın şairler”
konusunda özel bir hassasiyetinin olup olmadığı sorusunu da gündeme getiriyor.
Derginin ilk sayısında Ezra Pound’dan ve Percy Bysshe Shelley’den şiir
çevirileri yer alırken ayrıca “Çevirmen versus Çevirmen” bölümünde de Ali
Püsküllüoğlu ile Cevat Çapan’ın Arshibald Macleish’in Ars Poetica’sını
çevirileri mukayese ediliyor. İkinci sayıda aynı bölüme konu çevirmenler ise
Talat Sait Halman ile İsmail Haydar Aksoy. İkinci sayıda ayrıca “Dergi versus
Dergi” başlıklı bir bölümün daha oluşturulduğunu görüyoruz. Bu bölümde Mehmet
Emin Küçüker Olağanşiir ile Başka Dünyalar dergilerini
irdelerken, Samet Karataş da Kaygusuz ve Aşkar dergilerinde
yayınlanan eserleri eleştirel bir bakışla ele alıyor. Dergide şairler ve
eleştirmenlerle yapılan söyleşiler de yer alıyor. İlk sayıdaki söyleşide İsmet
Özel’in şiir ve düşüncelerini ünlü Alman siyaset felsefecisi ve hukukçu Carl
Schmitt’in ‘partizan’ teorisi ekseninde ele alan Aynı Adam kitabıyla
bildiğimiz Hüseyin Sarı yer alırken ikinci sayıda şair Hakan Şarkdemir ile
söyleşi gerçekleştirilmiş.
Şiirversus’a mukabil daha insicamlı, şiir anlayışı
bakımından birbirleriyle aynı istikamete sahip metinlere yer verdiğini
gördüğümüz Buzdokuz ise yaygın beğeni kalıplarına karşıt bir şiir
anlayışını vaat ediyor. Buzdokuz bu açıdan “ileri şiir” nitelemesini
kullanarak estetik-politik alandaki çıkar temelli ittifaklara karşı kendini bir
kale olmakla tavsif ediyor. Genel yayın yönetmenliğini Hayriye Ünal’ın yaptığı
dergide Hakan Şarkdemir şiir, Murat Üstübal eleştiri ve Atakan Yavuz da tercüme
editörlüklerini üstlenmiş. Tercümeye özel bir editörlük tahsis edilmesinden de
anlaşılacağı üzere derginin bu alana da ayrı bir önem atfettiği görülebilir. Buzdokuz’u
“mevcut dünyanın sonunu getiren madde” şeklinde anlamlandırarak “şiirin bilinen
dünyanın dışında simgesel bir alanda ortaya çıktığına işaret” eden başyazıya
göre şiir gerçekten şiirse herkesin peşinden koştuğu dünyadan bir kopuşu
gerektiriyor. Bu kopuşa gelip geçici de olsa “özgürlük” deme yanlısı Buzdokuz.
Dünyayı, “kendi sonunu düşleyen bir madde”nin, “bir bakıma şiir”in içinde
tasavvur eden çıkış yazısı uyarınca son derece açık bir dille yazılmış şu
cümleyi aktarmanın tam sırası: “Bize şiir ve teoriyi, insanın meselelerinin
etrafında bir araya getirecek bir dergi gerek. Bu dergi bunun için var.”
Yapılan bu belirleme doğrultusunda ilk sayısında “Şiirin çıkarsızlığını” dosya
konusu edinen derginin böylelikle her sayıda şiire değgin belli bir konuyu
dosyalar oluşturarak ele alacağını kestirebiliriz, nitekim 2020’de yayınlanan
ikinci sayısının adı konmamış dosya konusunu da “eleştiri” teşkil etti.
Buzdokuz’un ilk iki sayısında yer alan şiirlerde
sergilenen şiir anlayışlarının daha önceden Osman Özbahçe’nin yönetiminde çıkan
Karagöz dergisindeki anlayışlarının bir devamı olduğu söylenebilir.
Serkan Işın’ın partizanlığını yaptığı görsel şiir, Murat Üstübal’ın biçimci,
Hakan Şarkdemir’in modern epik, Osman Özbahçe’nin ‘imgeci realist’, Hayriye
Ünal’ın ‘çoksesli’ (Özbahçe’nin şiiri için yapılan bu niteleme Üstübal’a ait)
şiir anlayışlarının karşılıklı etkileşimi içinde yeni isimlere de yer veren
dergide şiirleriyle dikkat çeken bu yeni isimler arasında Emre Söylemez, Zehra
Gündoğmuş, Mert Özden, Yusuf Koşal vardı. Dergi, eleştirel teorik yazılar
haricinde kendi anlayışına uygun şiir çevirileriyle de ilgi topladı. İlk iki
sayıda Luke Bradford, Astra Papaschrictodoulou, Anita Sezgener, Anthony
Etherin, Michel Deguy, Louis Zukofsky şiirleri tercüme edilen isimlerdi.
Derginin ilk sayısında ressam Komet ile bir söyleşi de yer aldı. Söyleşiyi Ali Yoksuz,
Hayriye Ünal ile Nalan Kulunç gerçekleştirmiş. Dergi içindeki bölüm
adlandırmalarında dijital kültüre ait “ESC, CTRL+A, HOME, CTRL+S, CTRL+Z, PRT
SC, CAPS LOCK, END” kullanımı da “bilinen dünya”nın metaphora’sından, yani
“sınır ötesi”nden anlaşılanın ne olduğunu göstermesi bakımından ilgiye değer.
Diğer yandan T Dergi’nin ilk sayısında yer alan
yazısında 2020’de çıkan şiir dergilerini de dahil ederek dergilerde yayınlanan
şiirlerin hemen hepsinde “Türkçe’nin sesi”nin olmadığını savlayan Mehmet
Aycı’nın “Bu dergilerdeki şiir kavganın başladığı yerden mi parlıyor? Hayır.
Bir var etme, üretme kaygısı mı, alın terinden mi parlıyor? Hayır. Yazının ve
yazgının parlaması mı? Hayır. Niye soruyorum ki. Parlama mı var sanki.” ifadelerinde
aşırılık gözlemlediğimizi de belirtelim.
Modern Türk şiirinde son büyük konvansiyonu oluşturan İkinci Yeni’yi alaşağı edebilmek amacıyla son yirmi-yirmi beş yıldır birçok farklı veçheden birbirinden değişik çıkış noktalarına sahip gah biçimsel gah kurgusal gah doğrudan içeriğe yönelik birçok yenilik çabasını gözlemliyoruz. Bu çabalara ilişkin asıl ağırlık verdikleri noktalara bakarak yapabileceğimiz çeşitli tasnifler olsa da bu yenilik çabalarının tamamında yeniliğin bir “fikir” olmaktan ziyade bir “arzu”yu temayüz ettirdiğine kâniyiz- daha doğrusu bu çabalar şiirimizde yenilik arayışlarının dört başı mamur anlamda bir fikre dönüşemediğini, arzu düzeyini bir türlü aşamadığını gösteriyor bize. Onca çabaya, yazılan onca birbirinden farklı ve ilginç şiire rağmen yeniliğin bir türlü arzu düzeyinin ötesine geçemeyişi, elbette yenilik yolunda çaba gösterenlerin yaptıklarını tümden fikirden yoksun bir şekilde ortaya koydukları anlamına gelmiyor. Ancak ortaya çıkan verimlerin temelinde yatan asıl saikin şiir geçmişimizin günümüzde eskimiş-ölmüş taraflarını ortaya çıkarmak amacına matuf dile getirilişi olmaktan öteye geçemeyişi, bu çabaları yine tümden işlevsiz kılmasa da yetersiz addetmemize yol açıyor. Geçmişin sahiden eskimiş, ölmüş taraflarını görmeyi maharet saymıyoruz bu haseple. Zaten o taraflara yaslanarak yazılan şiirleri, o ölü-eski yanlara üfledikleri sahte ruhlarla caka satanları, şairlerin çoğu kez en fazla bir tebessümle karşıladığına şahidiz. Diğer yandan şiirdeki yenilik arayışlarının kendilerini sırf şiire bağlı tutarak ifade etmesinden mütevellit bir yetersizliği de ayrıca işaretlemeli. Her sanat eserinde bir şekilde mutlaka bulunması gereken “şölen” ve “katılımcı boyut”un sınırları belirsiz bir seçkinci anlayışı yükselten bu arayışlarda bir noktadan sonra karşılık bulamadığını, bu yüzden de arayışların giderek sadece dil içre çeşitli oyunlara dönüştüğünü söylemek gerekli. Çoğu yenilik çabasında gözlemlediğimiz hermetik nüanslar zaten sayıca az olan şiirin audience’ını/cemaatini/izlerçevresini daha da daraltmaktan öteye geçemedi.
YÜZYILLIK YENİLİK
1990’ların ikinci yarısında şiirde gelişen değişim
iradesinden güç bulan birçok çabaya tanıklık ettik 2000’ler boyunca. Üç önemli
öbekte değerlendirebileceğimiz bu çabaların bir kısmı -özellikle Heves ve
Ücra dergilerinde vuku bulanlar- büyük ölçüde “biçimci” olarak
adlandırılabilecek nitelikteydi. Dünya şiirinde özellikle yirminci yüzyılın ilk
çeyreğinde çeşitli örneklerini gördüğümüz Rus biçimciliği, fütürizm, Dadaizm,
kübizm, somut şiir vb. akımların etki ve izlerini üstünde taşıyan bu arayışlar
içerisinde bazıları diğerlerinden daha dikkat çekici göründü. Sözgelimi Murat
Üstübal ile merhum Bülent Keçeli’nin birlikte çıkardıkları Ücra
dergisinde zaman zaman disleksik boyutlara varan dilsel saptırmalarla işleyen
bir şiir anlayışı hakimken sözkonusu ikili gerek yazdıkları yazılarla gerekse
çeşitli şairlerle ve birbirleriyle yaptıkları sohbetlerle bu anlayışı
yaygınlaştırmaya çalıştılar. Yer yer anlamın ve dolayısıyla muhayyilenin de
devre dışı bırakılmaya çalışıldığı birçok şiir örneğine yer verilen derginin
“şiir okurlar”ına dönük olmaktan çok “şiir yazanlar”a dönük bir yayın çizgisi
izlediği rahatça söylenebilirdi. Buna karşın, Ücra’nın çizgisinde
bilhassa Deleuze, Lacan gibi esasen birbirine düşman çağdaş Fransız figürlerin
felsefi düşüncelerinden eşanlı yararlanmaya çalışan bir tür bir kafa
karışıklığının etkileri tasrih edilebilirdi. Ancak dilyapılarının ve
dilyetisinin neredeyse bir otomatizme bağlanarak bozumunu amaçlayan bazı kötü
örnekler dışarıda bırakılırsa, Ücra’daki çaba şiirsel bir yenilik
arayanların arzularını teskin edecek boyutlara ulaşmasa da kendiliğinden bir
kıymeti haizdi. En azından Ücra şairleri yinelemekten çok yenilemeyi
tercih ediyorlardı. Yine de kendilerine seçtikleri soykütüğündeki düşünce, şiir
ve istikametin görece Türk şiirinin ana mecrasınca açıkça etkisiz bulunduğu
kabul edilenler arasında olması bu çabanın sürüklediği yenileme iradesinin arzu
ettiğini varsayacağımız bir etki hacmine ulaşmasını zorlaştırdı.
Birbirinden farklı yenilikçi çabaların bir üssü haline
gelmeyi amaçlayan Heves’te ise Mehmet Öztek ile Ali Özgür Özkarcı gerek
yazdıkları yazılarla gerekse şiirleriyle dikkat çektiler. Önceki kuşaktan
Haydar Ergülen, Enis Akın gibi şairlerin de desteğini aldıklarını
gözlemlediğimiz Heves’in yine de yenilikçiliği ne doğrudan klasik şiir dilini
ve dilsel söyleyişi değiştirme ne de dilyapılarını ve dilyetisini bozma gibi
girişimleri pek fazla yeğlemediği de ortadaydı.
Şiirde yenilikçiliğin ikinci büyük kanadını
oluşturduğunu düşündüğümüz bağımsız çabaların (sözgelimi Efe Murad’ın “madde
şiir”i ile Yücel Kayıran’ın “felsefi şiir”i) yanısıra bazı eski tüfek şair
diyebileceğimiz isimlerin de zaman zaman daha genç şairlerle ittifaklar kurarak
yenilik arayışlarına katkı verdiklerini vurgulamak gerekir. Sözgelimi Ahmet
Güntan, hem “Parçalı Ham” manifestosuyla hem çıkardığı Cehd dergisiyle
bu çabalara ivme kazandırdı. Güntan’ın 2000’li yıllarda çıkan hemen bütün
yenilikçi çabalara gerek yaygınlaştırma gerekse ürünle destek verme konusunda
önemli addedilmesi gereken bir performans izlediğini yeri gelmişken vurgulamalı.
Enis Akın ise Ömer Şişman’la birlikte “kekeme şiir”i savunduğu ortaklığı
2010’lardan itibaren Natama dergisinde örnekleyip belirgin bir hacme
ulaştırmayı başardı.
1990’ların sonunda “nesne-obsesif” bir şiiri
savunduğunu bildiğimiz Serkan Işın, 2000’lerle birlikte yöneldiği “görsel
şiir”i ısrarlı çabalarla bir ilgi odağının merkezi haline getirmeyi başardı.
Dijital ortamda poetikhars adıyla yayın yapan sitesinde birçok “görsel
iş”e ve görsel şiiri savunan metne yer veren Işın, Karagöz dergisiyle
birlikte etkinliğini artırdı. Ortaya çıkan ürünlerin şiir yerine “iş” olarak
nitelenmesi belki de görsel şiir yaklaşımının en tutarlı yanıydı.
Bu yenilikçi çabaların yanısıra Türk şiirinin ana
mecrasına duyarlı, epik-dramatik bir soydan gelen diğer çabaları da tasrih
etmeli. Sözgelimi Hakan Arslanbenzer’in Fayrap dergisinde ısrarlı bir
şekilde sürdürdüğü “popülist”, Eren Safi’nin sadece iki sayı çıkan Huruç
dergisinde savunduğu “siyasi”, Hayriye Ünal’ın Hece dergisinde yazdığı
ve handiyse poetika hacmine vardırdığı yazılarla dile getirdiği “çok sesli”, Hakan
Şarkdemir’in Kökler ve Karagöz’de sergilediği “modern epik”, benim
savunduğum şekliyle “ironik realist” şiir anlayışlarının bu minvalde olduğu
vurgulanabilir. Osman Özbahçe’nin doğrudan konuşmaya dayalı, imgeyi
ıskalamayan, realist şiir anlayışını da bu çeşitlilik içerisinde ayrıca
zikredebiliriz. Ortak pek çok yanları olan, ama buna rağmen aynı şekilde
ayrıştıkları pek çok noktanın da bulunduğunun rahatça gösterilebileceği bu
çeşitlilik içerisinde bu şiir anlayışlarının günümüz şiirinin görünümünü önemli
ölçüde değiştirdiği savunulabilir.
ANNELER VE ÇOCUKLAR
Anne ölünce çocuk
Bahçenin en yalnız köşesinde
Elinde bir siyah çubuk
Ağzında küçük bir leke
Çocuk öldü mü güneş
Simsiyah görünür gözüne
Elinde bir ip nereye
Bilmez bağlayacağını anne
Kaçar herkesten
Durmaz bir yerde
Anne ölünce çocuk
Çocuk ölünce anne
(Sezai Karakoç)
Anne ve çocuk konusu her nerede nasıl konuşulursa
konuşulsun, aklıma ilk gelen şey hep Sezai Karakoç'un biçimce minimal (3 kıtada
hepi topu 12 kısa dize), özce devasa (devasa çünkü, anne ya da çocuğun ölümü
durumunda, ölüm durumunda hissedilen o kederi ifade eder) şiiri Anneler ve
Çocuklar olur. 2016'da annem ansızın vefat edince de aklıma gelen bu şiir
olmuştu. Evet ansızın olmuştu, her şey Mayıs ayı ile Eylül ayı arasında olup
bitmişti; yapacak herhangi bir şey bulamamıştık bu beş aylık sürede ağlamak ve
taziyeleri kabul etmekten başka. Bizi, beş erkek kardeşi koca evde yalnız
bırakmak istemeyen eş dost ve akrabalara rağmendi kalplerimizin sızısı.
Yaşadığımız acının kaybı dinsin diye eve ziyarete gelen,
Kur'an okuyan, başsağlığı dileyen, dua edenlere elbette usulü ve adabınca
davranıyor, onlara teşekkürlerimizi sunuyor, dualara iştirak ediyor, merhum
annemize diledikleri rahmetlere canı gönülden katılıyorduk; lakin onların da
bizi anlamadığını, anlayamayacağını, içimizdeki acıya, babamızdan sonra
annemizi de kaybetmemizin bizde oluşturduğu şu dibi delik dünyada "yapayalnızlık"
ve artık "kimsesizlik" duygusuna asla muttali olamayacaklarını da
düşünüyorduk. Bu kimsesizlik duygusuydu belki de elimizdeki o siyah çubuk.
Bahçelerdeki kuytu köşelerde değildik gerçi; ama her bulduğumuz fırsatta
mutlaka kendimizi dinlemek istiyorduk, kendimizi kendimize anlatmak geçiyordu
içimizden hep, bir türlü başaramıyorduk bunu. İçimizdeki o tedirgin edici
fısıltıları belki sakinleştirebilir, dindirebiliriz umuduyla kalabalık içinde
de olsak kendimize çekilmek için fırsatlar arıyor, kendimize yapılması elzem
olmayan birtakım işler icat ediyorduk. Ama o kimsesizlik gelip yapışıyordu
yakamıza bir şekilde, ne olacaktı acaba bundan sonra, biz böyle ne olacaktık?
Kendimiz bile anlamıyorduk kendimizi. Kendi acımıza bile kendimiz muttali
olamıyorsak başkaları acımızı ve bizi nasıl anlayabilir, bizimle nasıl hemhal
olabilir, bizi içine düştüğümüz o dehşetengiz kör kuyudan kim nasıl
çıkarabilirdi ki?
Bazen taziyelerini telefon aracılığıyla ulaştırmak
isteyenler de oluyordu. Telefon açanlar bizim için ne kadar değerli kişiler de
olsa gelen bu telefonlara bile bakmak istemiyorduk. Uzun uzun, hep söylendiği
gibi acı acı çalıyordu telefon, ya da bize öyle geliyordu ve biz o telefonu
açmaya korkuyorduk. Bazen balkonda boşluğa karşı tek başına oturuyor, annemizle
birlikte başımızdan geçen iyi veya kötü, olumlu ya da olumsuz bütün olayları
hatırlıyor, hatırlamaya çalışıyor; kendi kendimize buruk bir şekilde gülümsüyor
ya da acımızı daha da koyultuyorduk aklımıza hasbelkader gelen her anla, anıyla.
Anne, çocuk ve ölüm... Sezai Karakoç'un şiirinin de açıkça
gösterdiği üzere bu üçlünün olduğu her yerde bir ne yapacağını bilmezlik, bir
kendine kapanma, herkesten kaçma, kimseye hiçbir şekilde görünmeme hissi siner
üstünüze başınıza. Bu histen kurtulmak imkansızdır ne çocuk ne de anne için.
Çocuk annesiyle birlikte çocuktur, anne çocuğuyla birlikte anne. Ya onlar artık
olmayacaklarsa yahut sadece anılarda kalacaklarsa? Ne yapacağını bilememe hali
bir de o büyük kaybın yaşattığı hüzün ve kederle birleşince her şey siyahlaşır.
Eşyalar, dış dünya, doğa… Simsiyahtır güneş, simsiyahtır sokaklar, ağaçlar; şu
koltuklara o siyah boyayı kim döktü, ya bu masa niye hep siyah ki? Çevrenizdeki
her şey kararır, karanlıklaşır…
Siyah, bilinmezin, gizemin, matem ve melankolinin rengidir
hep. Ruhunuz büzüşmüş, şiirdeki "ağızdaki küçük leke"ye dönmüştür
handiyse. Konuştuğunuz an ağzınızdan çıkan kelimeler kederli ve büzüşmüş
ruhunuzun üstlerine sindiği küçük küçük lekeler gibi saçılır dünyaya. Onlar
bile siyahtır sanki. Karanlık gelir hep kalbinizin bir köşesinde durur. Çünkü
karanlıktır duyduğunuz bütün sözler. Gelip geçici midir peki bu duygular? Hiç
sanmam! İki buçuk yıl sonra, annem her aklıma geldiğinde, evet şimdi bile, aynı
duyguları, bu sefer daha hafif de olsalar, yine yaşıyorum.
Çünkü anne evdir hep. İlk bilgedir. İlk öğretmenimiz, ilk
eğitmenimiz, bize hayatı yaşama şekillerini gösterenimizdir. Ne öğrenmişsek,
kişiliğimiz nasıl gelişmişse, anne sayesindedir. Bizi biz kılandır anne.
Annenin kaybı bu dünya gurbetinde yeniden sokakta kalmanın bir simgesidir.
Öksüzlük sadece annesini kaybetmiş olmak anlamına gelmez bu yüzden. Öksüzlük
yerinden yurdundan, bizi biz kılan duygu ve değerlerden kopmuş olmadır en
nihayetinde. Evden hep dışarıda kalmak zorunda olmadır annesizlik. Hep
karaşınlıktır bir öksüzün bahtına düşen, hayata hep yenik başlamaktır
annesizlik ona. Doğmadan babasını, altı yaşındayken annesini kaybeden o kutlu
peygamberin izinde bu yenikliği, bu gücenikliği gidermenin yollarını arar bulur
bir öksüz. Başarabilirse ne mutlu ona!
Bazı basma kalıp ifadeler vardır çeşitli sözümona analizlerde sık sık karşılaştığımız. Analistin söyleminde üstü kapalı yer alır okuyucuya dönük o uyarı: Bu konuyu ele alacağım ama asıl tartışılması gereken, tartıştığım şey başkadır. (Biz de öyle yapacağız sanırım!)
Bu’nun yerine şu’nun geçirilmesinde birebirdir bu basmakalıp, klişe, her derde deva, deux ex machine ifadeler doğrusu. “Bu” hakkında yapıldığını zannettiğiniz analiz bir bakmışsınız “şu” hakkında yapılan bir analize dönüşmüştür, aslında ilk başta da öyledir. Niye bu böyledir? Sebep basittir aslında. “Bu” hakkında bize analiz sözü veren analistin “bu”nun gerçekleştiği bölgeye, o bölgenin ya da meselenin tarihine, tarihi arka planına, “bu” ile doğrudan ilişkili aktörlere dair yeterli bilgisi yoktur, ama analistin her nasılsa artık bize konu hakkında “bazı şeyler diyesi” mevcuttur. Aslında analizin “bu” ile bir ilgisi olmaması bir yana, “şu”ya da bir iması yoktur. “Şu”, muhayyel kalır bir yerde. “Bu”yu ele almayı vaat eden analistin söyleminde var olur yalnızca. Onun neden “bu”yu ele alamadığını açıklar belki de “şu”nun o muhayyel/söylemsel varlığı. Çünkü şu bu’dan daha önemli, daha kapsayıcı, daha büyüktür! Analistimiz “bu”da kendini gösteren “şu” daha büyük sorunu ele almaktadır. “Bu” hakkındaki bilgisizliği örten şaldır “şu” diye görülen.
Sözgelimi 6 Ekim’de oyunda oynaşta olanların 7 Ekim 2023’te gerçekleşen El Aksa İntifadası’nın getirileri ve götürüleri ile ilgili bir muhasebeyi 8 ay sonra gerçekleştirdiğini görürüz. Bu muhasebe ilginçtir İsmail Haniyye’nin şehadeti günlerinde dile getirilmiştir. Yeri gelmişken vurgulamalı: İsmail Haniyye’nin oğlu babasının kanının Gazzeli bir çocuğun kanından daha değerli olmadığını da ifade etmişti. Bu muhasebede El Aksa İntifadası dolayısıyla karşılaşılan şiddet ve soykırım sonucu yaklaşık 40 bin canın kaybını “değmezdi bu kadar kayba” bakışıyla ele alan açının sekiz ay önce HAMAS’ın açıklama yaparak ifade edilmesine engel olmaya çalıştığı söylemle olan yakın akrabalığı ilgi çekicidir. O zaman El Aksa İntifadasının zaten Filistinlileri katleden İsrail’e meşruiyet verdiği iddia edilmişti hatırlanacak olursa. El Aksa İntifadası büyük bir oyundu bu iddiaya bakılırsa. O “büyük oyun”un İran ile İsrail’i denklemin iki ucuna dönüştürme girişimi olduğu da o zaman çokça sözümona analistlerce ifade edilmişti. Bu iddiaya dayalı analizler bu durumu ifşa etmeye yönelmiştiler. Oysa HAMAS, daha o zaman bu intifada olmasa idi terör devletinin Aksa’ya yönelik büyük bir saldırıyı gerçekleştireceğini söylemişti. Zaten intifada isminin Aksa olması da bu niyete işaret ediyordu: Aksa’yı koruma intifadası!
Devam edelim. 7 Ekim öncesi ara ara ama sürekli İsrail tedhişiyle yaşanan can kayıplarını göz ardı eden muhasip bakış sekiz yılda gerçekleşen sistematik saldırıların benzerinin sekiz aya sıkıştırılması ve artık İsrail’in daha önceden de var olan “dokunulmazlığı”nın daha da artırılması, onun şiddetine “meşruiyet” kazandırılması, Gazze’nin tamamının kaybedilmesinin kesinleşmesi vb. hususları zikretmenin El Aksa İntifadasının kazanımlarını niçin görmemeye sebep teşkil ettiğini belirtemiyor. ABD Temsilciler Meclisi’ndeki son alkış olayında da görüldüğü gibi uluslararası sistem içinde İsrail’in var olan dokunulmazlığının “artırılması” hususundan daha fazla üstü örtük bu “dokunulmazlığın” aşikâr kılındığı bir süreç yaşanıyor. Çoğu kez “Batı’nın ikiyüzlülüğü” olarak kurulan terkibin yanlış olduğuna işaret ediyor süreç. Batı ikiyüzlü değildir! Bunu dünyanın bütün çıplaklığıyla görmesi için El Aksa İntifadası gerekti, intifada “insan hakları, fikir özgürlüğü” vb. deyişlerle dile getirilen o maskeyi düşürdü. Bir anlamda HAMAS Aksa İntifadası aracılığıyla hakikatle aramızdaki perdeyi kaldırdı!
İsrail şiddetine “meşruiyet” kazandırma meselesi ise doğrusu çok komiktir. Komik çünkü bu meşruiyet ancak Walter Benjamin’in ünlü Şiddet Üzerine adlı makalesinde değindiği Niebo olayında olduğu gibi “mitik” bir meşruiyet olabilir. Fayrap’ta o makaleyi ve Niebo olayını İsrail şiddetini anlamlandırmak için daha detaylıca Apollon Netanyahu da Artemis Hanginiz diye yazdığımız için daha fazla üzerinde durmayacağız ama bize kalırsa her ne olursa olsun böylesi bir şiddetin meşru görülemeyeceği söylenmelidir. Hele bunun Aksa İntifadası sonrası yaşandığını iddia etmek açıkça Siyonist propagandaya boyun eğmektir. “Festival basma” olayıyla Aksa İntifadasının amaçlarını özdeşleyen anlayışı da aynı şekilde değerlendirmekte bir beis yoktur: Siyonist propagandanın söyleme “sızma” şekilleri bir anlamda şeytan ayartması ya da vesvasül hannas gibidir!
İsrail ile İran’ı Filistin ve Gazze meselesi dolayısıyla uluslararası Ortadoğu denkleminin iki ucu kılma girişimi olarak Aksa İntifadası sunumunu ele almaya geçebiliriz şimdi. Bu “büyük oyun”u elbette görmeli! Ortadoğu’da Filistin Meselesi dolayısıyla oyun ne kadar büyük olursa olsun başat aktörlerin sayısının ikiye indirgenebilmesinin düşünülmesindeki aksaklık ve kolaylık bir yana, bu oyunu her düşünmemizde açıklamaya çalışılan fenomenin açıklayıcı sebep kılındığı bir kısır döngüye kendiliğinden sevk ediliriz. Bir nevi petitio principiidir yaşanan. Aksa İntifadasının kurduğu bir denklem varsa bu açıktır oysa: İsrail (Batı) ve Dünya!
Öyleyse
biz “büyük resme” bakalım. “Göğüs göğüse çarpışma” görmek isteyen muhasebeci
yaklaşımların ısrarla Aksa İntifadasının Filistin direnişine kazandırdığı
hususları bu sebeple görmezden gelmesi affedilemez doğrusu. Aksa İntifadasının
önemli sonuçlarından biri elbette İsrail toplumu üzerinde belki de şimdiye dek
hiç olmadığı kadar ağır bir şok ve travma bırakmasıydı. Demir Kubbe vb. savunma
aygıtları sayesinde rahatça yaşayacaklarını zanneden toplumun yaşadığı şok ve
travma asla göz ardı edilemez. Neredeyse nihilizme varan ölçülerde yaşanan bu
travmayı görmezden gelmek mümkün değildir. Ayrıca önceki aşamaları düşünülürse
II. İntifada sonrası Filistin Direnişi’nin Aksa İntifadasının bu anlamdaki
kazanımlarının fazlalığı da görülebilir. 7 Ekim 2023’e kadar uzunca bir süre abluka altında kalmış bir
halkın Aksa İntifadasıyla sergilediği var olma azmini, bu intifadanın ve devamındaki
olayların önümüze açtığı yeni ve yeni olduğu kadar eski(mez) gerçekliği de o
“büyük resme” dahil etmek gerekiyor belki de. Elbette yazıyı tamamladığımız
sıralarda CNN International’a düşen ve analistin bütün analizlerini
geçersizleştiren askeri raporu da zikretmeli. HAMAS bütün ihtişamıyla ayakta ve
bu sekiz ay boyunca gerçekleşen sivil kayıplar da İsrail ve hempalarının
kötülükle dolu sicilinde.
Sezai Karakoç, 3 bin 500 kişinin hayatını kaybettiği Varto depremi ardından yazdığı bir yazıda “Aç kalacakları, evsiz kalacakları, salgınla kırılacaklarını yazıp durdular. Bunlar gerçek bile olsaydı, insan, oradakilere acıyarak bunu saklardı. Bir insanlık çağında, bir erdem medeniyetinde, böyle bir felaket önünde, insanlar susar. Yardımdan başka bir şey düşünmez. Teselli ve umut verir. Tedbir ve tenkitler, sorumluların kulağına fısıldanır. Hesap, felakete uğrayanlar kurtarılıp acının üstünden belli bir gün geçtikten ve durum biraz yatıştıktan sonra sorulur” diyor. Aynı yazının başka bir yerinde ise depremde ölenlerin dilinden “Durun. Birdenbire hiçliğe çarptık. Varlığı bulduk. Biz, dağılan kitabın uçuşan yapraklarıysak, siz de orada kalan yapraklarısınız. Yaprakların toplanıp kitabın yine kitap yapılacağı gün gelecektir. Hiçliği bilin, varlığı bilin ve öğretin. Siz, bu dünyadan uzanmış bir elin çevirdiği yapraklarsınız. Sizi okusunlar ve burayı bilmeğe başlasınlar. Yapılarınızı sağlam ve elverişli yapın ama sade ona güvenmeyin. O yapıdan size daha yakın olana güvenin” demeyi de ihmal etmiyor.
6 Şubat’ta gerçekleşen ve Anadolu coğrafyasının tarihinde
handiyse en büyük ‘doğal’ felaket sayabileceğimiz, Türkiye’nin üçte birini
etkileyerek 45 bini aşkın canımıza mal olan “ikiz depremler”in oluşturduğu
ahvalde bu depremden siyasi, sosyal, ticari, medyatik yahut başka türden bir
çıkar sağlamaya çalışanların bol bol konuştuğuna, bu konuşmaların muhtevasının
ise ekseriyetle gerçekdışı -doğrudan söylemek belki en iyisi- yalan ve yanlış
olduğuna şahit olduk. Sezai Karakoç’un yazdığı gibiydi her şey: İnsanlar
susuyordu, teselli ve umut veriyordu; ancak erdem medeniyetine dahil
olmayanların ise bol bol konuştuğunu görüyorduk. Kimi baraj çatırdattı, kimi
ise yardım edenleri aşağılamak gayesiyle olmadık iftiraları savurdu. Devleti
düşman görenleri de gördük, kendi ırkçı yahut başka tür fantezilerini
depremzedeler üstünden tatmin etmeye çalışanları da. Sözümona bir akademisyen
uydurduğu yalan sonrası verdiği polis ifadesinin ardından sosyal medyada
paylaştığı mesajda kendisini destekleyenlere teşekkür ediyordu. Hatta bir parti
başkanı yerkabuğunun Anadolu plakasının Arap plakası tarafından sürekli
sıkıştırıldığını söyleyerek kendi partisinin mülteci karşıtlığını
meşrulaştırmaya bile çalıştı.
Sosyal medyadaki bazı kripto hesaplar tarafından
yaygınlaştırılan ve deprem dolayısıyla yaşadığımız acıyı kanırta kanırta
çoğaltmaya uğraşan bühtanlar depremzedelere teselli vermeye ve umut olmaya
çabalayanların şevk ve iradesini kıramayacaktı elbette; lakin ahlak dışılığın
ve siyasi çıkarcılığın bu kadar yaygın oluşu da bizi korkutmuyor değildi.
Her nedense başka zamanlarda seslerini pek duymadığımız
ya da seslerinin bize duyurulmadığı jeologların, bilim adamlarının seslerinin
gür çıkmaya başladığını da fark ediyorduk elbette. Kimi “Ben söylemiştim. Doğu
Anadolu fay hattı Elazığ depremi ardından stres yüklenmişti. Kırılacaktı. Ne
yazık ki uyarım doğru çıktı” derken kimi de uzunca bir süredir süren
çalışmalarını pazarlama fırsatı bulmuşçasına TV’lerde boy gösteriyor, nerelere
niçin dikkat etmemiz gerektiğini uzun uzadıya bize izah ediyor, tahminlerini
sıralıyordu.
Neyi nasıl ne zaman konuşacağımızı kestirmeye fırsat
bulamadığımız gibi neden nasıl ve niçin susmamız gerektiğini de bilmiyorduk.
Gerçekleşmesi her ne kadar ‘doğal’ sayılsa da alımlanışında mutlaka beşerî
birtakım derslerin çıkarılmasının gerekli olduğu depremler ise ister öncü ister
artçı olsun sürüyordu. Kimimiz artçı depremlerin artık günlük üç yüzün altına
düşmesi ile normalleşmeye başladığımızı savlıyor ve teselli buluyordu kimimiz
de binaların inşasında ve kullanımında yaşanan birçok sıkıntıyı gündeme
getirmeye çalışıyordu.
Deprem bölgesi haricindeki şehirlerde deprem öncesi fahiş
fiyata satılan evlerin fiyatının bir anda yarı yarıya azalması, ev kiralarının
tekrar yükselişe geçişi gibi toplumsal ve iktisadi ahlaksızlığı belgeleyen
örnekler geleceğe dair umutlarımızı törpülerken buna zıt olarak Türk halkının
ideolojik, toplumsal, siyasal ve kültürel olarak çok farklı kesitleri
tarafından deprem bölgesine yapılan hasbi yardımların çokluğu ise enseyi
karartmamamızın gerektiğini vurguluyordu.
Yolumuz metafiziğe çıkınca konuşmanın da susmanın da
anlamsızlaştığını elbette biliyorduk. Ama yine de merak ediyorduk: Acaba ne
zaman konuşmalı ya da susmalıyız?
Yaklaşık bir ay önce, yani 14-28 Mayıs’ta gerçekleşen Cumhurbaşkanlığı seçimlerine dönük muhalefet kanadından yapılan analizlerin kısm-ı azamisinde ilginç bir teselli ikramiyesi var: Erdoğan’a oy veren seçmenlerin sosyo-ekonomik göstergelerinin ve eğitim düzeylerinin düşük oluşu. Esasen 2007’den beri var olan bir söylemin güncellenmiş hali bu teselli ikramiyesi. AK Parti’ye makarna, kömür vb. yardımlar karşılığında oy verdiği savlanan cahil, yoksul seçmen çoğunluğuna dair üretilen söylemin “daha” gibi mukayese edatıyla güncellenmiş hali bu ikramiye. Erdoğan’a oy vermeyen eğitimli zenginlerden daha eğitimsiz, daha yoksullar ona oy verenler.
İlk söylemde de var olan, ama gizil kalan mukayesenin
aşikâr kılınmasından başka bir şey yapılmıyor haddi zatında. Sadece makarna ve
kömür yardımlarına dair yapılan o meş’um vurgu eksik. (“Yardımlaşma” kısmı da
ilk tur sonuçları belli olunca eleştiriden ırak kalmamıştı ya. Deprem
bölgesinde çıkan oylara tepki göstermek adına sözümona depremzedelere yardım
edenler, bu yardımlarını zehir zıkkım ediyordu.)
Bireysel, yani tekil birtakım örnekleri devre dışı
bırakmak ve bu söyleme bilimsel bir eda kazandırmak amacıyla olsa gerek, bir
dönem Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığında bulunmuş, sonra Varşova
Büyükelçisi olarak atanmış, Gelecek Partisi Kurucular Kurulu’nda üye, şu anda
da Gelecek Partisi Eğitim Politikaları İzleme Kurulu Başkanlığını yürüten, ODTÜ
Sosyoloji Bölümü’nde uzun süre akademisyenlik yapmış, “oy verme davranışı”
alanında uzman Yusuf Ziya Özcan “Recep Tayyip Erdoğan’ın oy aldığı iller eğitim
ve sosyoekonomik gelişmişlik düzeyi göreceli olarak diğer illerden düşük olan
illerdir. Bugüne kadar gözlenen bu gerçek, referandumla ilgili yapılan analizde
ortaya çıkmıştı. Şimdi de 2023 Cumhurbaşkanlığı seçimi için yapılan analizde
teyit edilmiş olmaktadır” özetiyle sunulabilecek görüşü dile getiriyor.
İlk bakışta epey “bilimsel” ve de “sosyolojik”
addedilebilecek bu özet, durumu kavramaktan aciz kalışıyla ilgi çekmektedir
aslında. “Bizim desteklediğimiz adaya zengin ve eğitimliler oy verdi; diğerine
yoksul ve eğitimsizler” diyebilmenin hazzını (seçim sonuçları göz önünde
tutulursa tesellisini) taşıyan bu bakış açısının “Dağdaki çobanla benim oyum
aynı mı?” demekten başka bir işe yaramayan söylemi doğrulaması bir yana,
sosyolojik olarak seçim sonuçlarının sosyo-ekonomik düzeyi düşük olanlarla
yüksek olanların -hadi böyle söyleyelim- bir tür sınıf savaşımının semptomu
olarak değerlendirilmesi de mümkündü.
Bu özeti, sözümona bilimsel ve sosyolojik (elbette ODTÜ
Sosyolojide uzun süre görev yapmış birine sosyolojinin ne olduğunu hatırlatacak
bir durumda olmamız mümkün değil!) bir gerçeğin bu şekilde dışavurumunu durumu
kavramaktan aciz kalışıyla niteledik. Bu görüşteki acziyet, esasen hakim bazı
“siyaset sosyolojileri”nin de acziyeti. Üretilen “gerçek”, söylem alanının
ürettiği bir gerçek. O gerçeğin teyit ettiği de doğrudan söylemin kendisi!
Sözgelimi çoğunluğu Erdoğan’a oy vermiş illerde yaşayanların tamamının
sosyo-ekonomik ve eğitim düzeyleri aynı değil. Öyle olsa bile yoksul illerle
zengin illerin birbirinden farklı adayları desteklemesinin herhangi bir
sosyolojik açıklayıcı-eleştirel değeri yok. Sosyo-ekonomik bakımdan farklı
illerin farklı adayları desteklememesi belki sosyolojik açıdan araştırmaya,
açıklanmaya ihtiyaç duyardı.
Belki “Yoksullar, eğitim düzeyi düşük olanlar niçin
Erdoğan’a oy verdi de ‘değişim’
vaadinde bulunanlar bu kesimlerden oy alamadı?” diye sormalı. Böylece
sahici, Cumhurbaşkanlığı desteklenen adaylar arasında farkları gözeten, seçmen
iradesinin buna göre şekillendiği bir sahneye bu soru sayesinde varabilirdik. Açık
ki aralarında Özcan’ın da bulunduğu (ki Özcan da en azından 2007 seçimleri ya
da 2010 referandumunda Erdoğan’ın temsil ettiği görüşe oy vermiş biri olmalı)
büyük bir değişim vaat eden Kılıçdaroğlu’nun (seçim sürecinde sergilediği
müthiş varyasyonlarla vaadini tutmuş biridir Kılıçdaroğlu. Sürekli değişken
bir söylemi bu süreçte yeterince sergilemiş, hatta destekçilerini bile zorda
bırakmıştı) vaadine niçin daha yoksul, daha eğitimsiz seçmenler inanmadı? CHP
ve onun şürekası seçim sonuçlarını gerçekten bilimsel (sosyolojik) tutarlılığa
ve açıklayıcılığa sahip bir biçimde yorumlamak istiyorlarsa eski söylemlerin
defterini dürmeyi başarmalılar, sözümona bazı “gerçek”ler icat edip onun yeni
versiyonlarını üretmeyi ise asla yapmamalılar. Mahmut Hayrani’nin ahfadı
olduğunu yer yer vurgulamaya özen gösteren Kılıçdaroğlu’nun ve destekçilerinin
Nasreddin Hoca gibi leyleği kırpıp kırpıp kuş yapmasına da gerek kalmaz hiç
değilse.
